ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ስደተኛታት ኣብ ሊብያ

TMP፡ 5 ሓምለ 2016፦ ኣብ ቀረባ እዋን ብኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ዝወጸ ጸብጻብ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ሊብያ፡ መሸጣ ሰባትን ኣካላዊ ግፍዕን ዘጠቓልል ሰፊሕ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት መዝጊቡ። እቲ ብሓለዋ ገማግም ባሕሪ ኢጣልያ ምስ ዝደሓኑ 90 ሰባት ዝተኻየደ መሕትታት፡ ስደተኛታት ኣብ ሊብያ ዝገጥሞም ኣሰቃቒ ግፍዕታት ይዝርዝር።

“ሊብያ ምስበጻሕካ’ዩ እቲ ስቓይ ዝጅምር። ሽዑ’ዮም ምቕጥቃጥ ዝጅምሩ” ይብል ብሕዳር 2015 ናብታ ሃገር ዝኸደ ወዲ 19 ዓመት ሶማላዊ ኣሕመድ። ሓያል ማእከላይ መንግስቲ ስለዘየሎን ምስ ብዝሒ ናይቶም ብረት ዝዓጠቑ ተወዳደርቲ ሚሊሻታትን ጉጅለታት ገበነኛታትን፡ ስደተኛታት ኣብ ሊብያ ድሕነት ክህልዎም ክጽበዩ ኣይክእሉን’ዮም።

እቶም ኣስገርቲ ንኣሕመድን ብጾቱን ከም መቕጻዕቲ ማይ ምስታይ ኪሊኦሞም። ገለ ምስኣቶም ዝጕዓዙ ዝነበሩ ሶርያውያን ጽምኢ ማይ ስለዝበርትዖም ማይ ምስለመኑሎም፡ እቶም ኣስገርቲ ብተዅሲ መሊሶምሎም። “እቲ ሓደ ሶርያዊ፡ ንእሽቶ’ዩ ኔሩ፡ ወዲ 21 ዓመት ኣቢሉ’ዩ ዝኸውን ኔሩ፡ ምስ ሞተ ማይ ሂቦምና። ግን ሽዑ’ውን ሓደ ኻልእ ሶርያዊ’ውን ሞይቱ፡ ወዲ 19 ዓመት ኣቢሉ’ዩ ዝኸውን ኔሩ” ይብል ኣሕመድ። ወሲኹ’ውን እቶም ኣስገርቲ ንንብረት ናይቶም ዝሞቱ ሶርያዉያን ከምዝወረስዎን ክቕበሩ ከምዘይፈቐዱሎምን ይገልጽ።

ጳውሎስ፡ ካብ ሱዳን ተበጊሱ ብጫድ ኣቢሉ ብሚያዝያ ሊብያ ዝኣተወ ወዲ 24 ዓመት ኤርትራዊ’ዩ። ምስ ብጾቱ ዶብ ሊብያ ሰጊሮም ናብ ከተማ ሰብሃ እናተጓዕዙ ኸለዉ፡ እቶም ኣስገርቲ ንሓደ ዝሓመመ ስንኩል ስደተኛ ብህይወቱ ኸሎ ካብ መኪና ኽድርብይዎ ኸምዝርኣዩ ይገልጽ።

ብዙሓት ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ዘዛራረቦም ስደተኛታት፡ እቶም ኣስገርቲ ገንዘብ ንኽረኽቡሎም ኣብ ኣዝዩ ዘሰቅቕ ቦታታት ዓጽዮም፡ ብቐጻሊ የዋርድዎምን ይቕጥቅጥዎምን ከምዝነበሩን፡ ንቤተሰቦም ገንዘብ ክሰዱሎም ከምዝገደድዎምን ይገልጹ። ወዲ 22 ዓመት ኤርትራዊ ሰመረ፡ ገንዘብ ንኽኸፍሉ ተጨውዮም ከለዉ፡ ሓደ ወዲ 14 ዓመት ህጻንን ሓንቲ ጓልንስተይትን ዝርከብዎም ኣርባዕተ ሰባት ክሞቱ ኸምዝርኣየ ይገልጽ።

ወዲ 23 ዓመት ኤርትራዊ ዓብደላ፡ ገንዘብ ንኽኸፍሉ ተጨውዮም ተኣሲሮም ከለዉ፡ እቶም ኣስገርቲ ይቕጥቅጥዎን የሳቕይዎምን ከምዝነበሩን፡ እቲ ዝጠለብዎ ገንዘብ ብቕልጡፍ ምእንቲ ክኽፈሎም፡ ከምኡ እናገበሩ ኸለዉ ምስ ቤተሰቦም ብተሌፎን ክዛረቡ ይግድድዎም ከምዝነበሩን ይገልጽ። ካልኦትውን ብኸመይ ብተደጋጋሚ ከምዝተቐጥቀጡን ክኸፍሉ ዘይክእሉ ምስኰኑ ክሳዕ’ቲ ዝተጠልበ ገንዘብ ዝኣክል ብባርነት ክሰርሑ ኸምዝተገደዱን ይገልጹ።

ወዲ 22 ዓመት ኤርትራዊ ሳልሕ፡ ብጥቅምቲ 2015 ሊብያ ምስኣተወ ብቐጥታ ኣብ በኒ ወሊድ ኣብ ዝርከብ ብኣስገርቲ ዝካየድ መኻዚኖ ኸምዝዳጐንዎ ይገልጽ። ኣብተን ኣብኡ ዝጸንሓለን 10 መዓልታት፡ ሓደ ስደተኛ ብኸመይ ኣብ ማይ ኣእትዮም ብኤለክትሪክ ክቐትልዎ ከምዝርኣየ ይገልጽ። “ዝዀነ ክኸፍል ዘይክእል እንተተረኺቡ ዕምሩ ኸም ናይቲ ዝተቐትለ ክኸውን ምዃኑ ነጊሮምና” ድማ ይብል። ሳልሕ ካብቲ ተታሒዙ ዝነበረሉ ኽሃድም’ኳ እንተኸኣለ፡ ከይደንጐየ ብኻልኦት ኣስገርቲ ተጨውዩ ኣብ ጥቓ ባሕሪ ኣብ እትርከብ ሳብራታ ተዳጒኑ።

“እንታይ የጋጥም ከምዘሎ ኣይንፈልጥን ኢና ኔርና። ክሳብ ስድራቤትና ዝኸፍሉልና ኣብኡ ኽሕዙና ምዃኖም ሓቢሮምና። እቶም ዝሓዙና ናብ ገዛውቲ እናወሰዱ ብነጻ ኽንሰርሕ፡ ከነጽሪ፡ ዝዀነ ስራሕ ክንሰርሕ ይግድዱና ኔሮም። ዝጠቅም መግቢ ኣይህቡናን’ዮም ኔሮም። እቲ ዝህቡና ማይውን ጨዋም’ዩ ኔሩ። ግቡእ ዓይኒምድሪ ኣይነበረን። ብዙሓት ብሕማማት ቈርበት ንሳቐ ኔርና። ሓሺሽ ምስኣትከኹ ብዝረኸብዎ ይሃርሙና ኔሮም። እምኒ ይኹን ሓጺን ኣይግድሶምን’ዩ። ድንጋጸ ዝበሃል ኣይነበሮምን” ይብል ሳልሕ።

ብዘይካ’ቲ ብኣስገርቲ ዝወርዶም ስቓይ፡ ኣብ ሊብያ ዝርከቡ ስደተኛታት ብሰንኪ’ቲ ኣብ ህዝቢ ዘሎ ጽልኣት ስደተኛታትን ዓሌትነትን ይሳቐዩ። ብዙሓት ስደተኛታት ኣካላዊ ማህሰይቲ ኸምዝወረዶም፡ ብኻራን ብብረትን ምፍርራሕ ከምዝተገብረሎም፡ ብብረት ከምዝተዘረፉ፡ ወይውን ኣብ ጐደናታት ብጉጅለታት ገበን ከምዝቐጥቀጡ ይገልጹ።