ሰደትን የሚመለከቱ ቃላት ቁልፍ መመሪያ (መፍቻ)

በኢትዮጵያ ቤታቸውን ትተው እንዲሰደዱ የሚያደርጓቸው ብዙ ምክንያቶች አሉ። ለምሳሌ አንዳንዶቹ የበለጠ ኢኮኖሚያዊ ተጠቃሚነት (እድል) ፍለጋ ሲሆን ሌሎቹ ደግሞ በአውሮፓ ጥሩ ኑሮ ለመመሰረት (ለመገንባት) ነው።

አንተ ለመሰደድ እያሰብክ ነው?  ወይስ ተሰደህ ውጥተሃል? እንዲህ ከሆነ ሰደትን በሚመለከት ለማወቅ የሚረዱህና መብትህን አውቀህ በእውቀት ላይ የተመሰረተ ውሳኔ እንድታደርግ እንድትወስን የሚያደርግህ ቃላት አሉ።

እንደ አለም አቀፍ የሰደተኞች ድርጅት (አይ.ኦ.ኤም) አተረጓጎም ስደተኛ የሚባለው ማንኛውም ሰው የአለም አቀፍ ድንበርን ተሻግሮ እየሄደ ያለና ወይም አለም አቀፍ ድንበር ተሻግሮ የተጓዘ ወይም በሃ ገር ውስጥ ከመንግስት አስተዳደር ወሰን ርቆ መኖሪያ ቦታውን/ዋን የለቀቀ ማለት ነው። ይህንን መግለጫ የሚያሟላ ህጋዊነቱ ምንም ይሁን ምን ፤ በራሱ ነፃ ምርጫም ይሁን በሌላ ከአገር የወጣ ስደተኛ ይባላል። የተሰደደበት ምክንያትም መግለፅ አስፈላጊ አይደለም።

ህገወጥ ስደተኛ የሚባል ካለ ምንም ዓይነት ሕጋዊ የጉዞ ሰነዶችና የተፈቀደ ቪዛ ወደ አንድ ሃገር የገባ ማለት ነው። እስር ቤት እንዳይገቡና ወደ መጡበት የትውልድ ሃገር እንዳይመለሱ ህገወጥ ስደተኞች አብዛኛው ጊዜ ወደ ሃገር የሚገቡት መንግስት በሚያውቃቸው የመግቢያ በሮች (ኬላዎች) አይደለም። በሌላ በኩል ደግሞ ህጋዊ ስደተኛ (ተጓዥ) የሚባለው ሁሉንም የጉዞ ሰነዶች አሟልቶና የመግቢያ ፈቃድ ቪዛና ሌሎችም አስፈላጊ ፍቃዶች ይዞ (ለስራ ፣ ለመኖርያ ፣ ለትምህርት ወዘተ) በፈቃድ ወደ ሃገር የሚገባ ማለት ነው። እነዚህን ሰነዶች አሟልቶ በመቅረብ በሕጋዊ የመግቢያ በሮች (ኬላዎች) በኩል ሲመጣና በመግቢያ በር ሃላፊዎች እንዲገባ ሲፈቀድለት ሕጋዊ ሰደተኞች ይባላል።

ጥገኝነት (ተገን) ጠያቂ ማለት የትውልድ አገሩን ትቶ (በመሸሽ) እንዳይታሰር እንዳይሰቃይና እንግልት እንዳይደርስበት በመፍራት (በመስጋት) ወደ ሌላ አገር በስደት የገባና አለም አቀፍ ከለላና ጥገኝነት በሌላው አገር የሚጠይቅ ሰው ማለት ነው።
ጥገኝነት (ከለላ) ጠያቂዎች በተ.መ.ድ የስደተኞች ስምምነት መሰረት ከለላ ይሰጣቸዋል። ስምምነቱ እንደሚያስረዳው ምንም እንኳን በህገወጥ መንገድ ወደ አንድ አገር ቢገቡም ጥገኝነት ጠያቂዎች ፍትሃዊ የሆነ የተገን ጥያቄ ሂደትና እርምጃዎች ማግኘት አለባቸው። ለጥያዌአቸው ተገቢው ምላሽ እስኪያገኝ ድረስ ደህንነታቸው ተጠብቆ መቆየት አለባቸው።
የጥገኝነት ጠያቂ ማመልከቻ ውድቅ የተደረገ እንደሆነ እንደ ሌላው ህገወጥ ስደተኛ እንደሚወጣው ሃገሪቱን ለቀወ መውጣት አለባቸው።

የፖለቲካ ስደተኞች የሚባሉት በጦርነት ምክንያት ወይም በክስና እስር ምክንያት ሃገራቸውን ጥለው የሚሰደዱ ሰዎች ማለት ነው። የሆነ የፖለቲካ ጥገኝነት ጠያቂ እንደ ፖለቲካ ስደተኛ የሚቆጠረው ያቀረበው ማመልከ ቻ (ጥያቄ) ተቀባይነት ካገኘ ነው ፤ ይህ ማለት ጥያቄአቸው መሰረት በማድረግ እውቅና ተሰጥቷል ማለት ነው። እንደ ፖለቲካ ጥገኛ (ስደተኛ) እንዲታወቁ ወደ ሃገራቸው ቢመለሱ ለህይወታቸው አስጊ ሁኔታ መኖሩን ከፍተኛ ጉዳት ሊደርስባቸው እንደሚችል ማረጋገጥ አለባቸው። ይህም በዘራቸው ፣ በሃይማኖታቸው ፣ በዜግነታቸውና በአንድ ማህበራዊ (ፖለቲካዊ ጥገኝነታቸው/ወገንተኝነታቸው እና ፖለቲካዊ አስተሳሰባቸው ጉዳት እንደሚደርሳቸው ማለት ነው። ጥገኝነት (ተገን) ጠያቂ ተገን (ጥገኝነት) የሰጣቸው ሃገር ውስጥ መቆየት የሚችለው ለተወሰኑ ጊዜያት ብቻ ነው። የፖለቲካ ጥገኝነት ጠያቂዎች የአለም አቀፍ ከለላ የማግኘት መብት አለባቸው።

የፖለቲካ ስደተኞችና ጥገኝነት ጠያቂዎች ሃገሪቱን ለቀው የወጡበት ምክንያት ጦርነትና ስጋት ሲሆን የኢኮኖሚ ስደተኞች ግን ሃገራቸውን ለቀው የወጡበት ምክንያት የኑሮ ሁኔታቸውን ለማሻሻልና በራሳቸው መልካም ፍቃድ ነው። በህገ ወጥ መንገድ ወደ አንድ ሃገር ቢገቡም ይታሰራሉ። ወደ አገራቸውም እንዲመለሱ (እንዲባረሩ) ይደረጋል። የኢኮኖሚ ስደተኞች በተ.መ.ድ የስደተኞች ስምምነት ሰነድ አይስተናገዱም።

የሀገር ውስጥ ተፈናቃይ የሚባለው በአንድ አለም አቀፍ ድንበር (ወሰን) ውስጥ የትውልድ ስፈራውን (ቀየውን) ጥሎ ወደ ሌላ ቦታ እንዲሄድ የተገደደ ሰው ማለት ነው። ቀየውን የለቀቀበት ምክንያት የርስ በርስ ውጊያ ፣ የሰብአዊ መብቶች ጥሰቶች ወይም በአደጋ (ሰው ሰራሽና የተፈጥሮ አደጋ) ሊሆን ይችላል።

ብቸኛ ህፃን (አሳዳጊ የሌለው) ፣ ህፃን ስደተኛ ፣ ሞግዚት አልባ ስደተኛ የሚሉት ቃላት በተመሳሳይነት ለህፃን ስደተኞች እንጠቀምባቸዋለን። እነዚህ ቃላት ከእድሜ በታች ለሆኑት (ከ18 ዓመት በታች ለሆኑት ህፃናት ተንከባካቢ (ሞግዚት) የሌላቸው ህፃናት እንጠቀማለን። በየ.መ.ድ የህፃናት መብት ተሟጋች እንደሚገልፀው ህፃን ማለት የሰው ልጅ (ዘር) ሆኖ ከ18 ዓመት በታች ለሆነ ብቻ ነው።

የድንበር (ወሰን) አስተዳደር ማለት ሁሉም ፖሊሲዎች ፣ ህጎችና የህዝብ ጉዳዮች የሚያሳልጡ ወይም የሚያደናቅፉ በህግ የተፈቀዱ የውጭ ጉዞዎች /ለንግድ ፣ ለስራ ፣ ለትምህርት ፣ ከቤተሰቦቻቸው ጋር ለመቀላቀል ፣ ጥገኝነት ለመጠየቅ) ወዘተ እና ሌሎች የህዝብ እንቅስቃሴዎች (ለጉብኝት ቱሪዝም ፣ ቤተሰብ ጥየቃ ፣ ለአጭር ጊዜ ስራ ፣ ለንግድ ጉብኝት ወዘተ ወደ አንድ ሃገር መጓዝ ማለት ነው። የድንበር አስተዳደር ሃላፊዎች ዋና አላማቸው ህገወጥ ዝውውርን መቆጣጠር እና ወደ አገር ውስጥ እንዳይገቡ መከላከል ነው።

ህገወጥ የሰዎች ዝውውር ማለት አንድን ሰው በህገ ወጥ መንገድ በሃገር ውስጥ ወይም ድንበር አከባቢ ለብዝበዛ ሲባል የሚደረግ የሰዎች ዝውውር ሲሆን ፤ የዚሁ ሰለባ የሚባለው ሰው ደግሞ በማስፈራራት ፣ በማፈን ፣ በማታለልና ያልተገባ ክፍያ እንከፍልሃለን በሚል አጉል ተስፋ በአዘዋዋሪዎች የተበደለ ነው ማለት ነው።
ሰዎች በህገወጥ መንገድ ከአንድ ስፍራ (ሃገር) በድንበር በኩል እንዲወጡ ቦታ በማሳየትና በማሻጋገር መርዳት (መተባበር) ማለት ነው። ህገወጥ ደላሎች ሰዎችን ድንበር አቋርጠው ከሃገር እንዲወጡ ማገዝ ራሱ ወንጀል መሆኑ መታወቅ አለበት።

የአንድ ሰው የትውልድ አገር ማለት ሰዎች የሚኖርበት ማለት ሲሆን አበዛኛው ጊዜ የዛው አገር ዜጋ ሊሆኑም ላይሆኑም ይችላሉ ። የዛው አገር ነዋሪም ሊሆኑ ይችላሉ።
የመሻጋገሪያ ሃገራት የሚባሉት ስደተኞች በጉዘአቸው ወቅት የሚያልፉባቸውና ወደ መዳረሻቸው አገር ለመሄድ ሲያስቡ ማለት ነው። በመሸጋጋሪያዋ አገር ለቀናት ፣ ወራት ወይም አመታት አንዳንዴም ያሰቡበትን አገር ላይደርሱ ይችላሉ።
የመዳረሻ አገር ማለት ስደተኞች የጉአዘቸው መጨረሻና መኖርያ ብለው የሚያስቡት አገር ነው። አብዘኛዎቹ ስደተኞች የመዳረሻ አገር ብለው ያሰቡት አገር አይደርሱም ። መሸጋገሪያ አገር ብለው ያሰቡት አገር ይኖራሉ ወይም ወደ ትውልድ አገራቸው ይመለሳሉ።
ሰለዚህ አንድ ሰው ከኢትዮጵያ ተነስቶ የሚዲተራንያን ባህርን አቋርጦ ጣልያን አገር ለመደረስ ሲፈልግ በሱዳን በኩል ወደ ሊቢያ ሊሻገር ችይላል። በዚህ ሁኔታ የስደተኛው የትውልድ አገር ኢትዮጵያ ስትሆን የመዳረሻ አገር ደግሞ ጣልያን ናት ። ሱዳንና ሊቢያ ደግሞ የመሸጋገሪያ ሃገሮች ናቸው።

ከስደት ተመላሽ የሚባለው ከተሰደደበት አገር ወደ ትውልድ አገሩ የተመለሰ ሰው ማለት ሲሆን የመመለሱ ሁኔታ በፈቃደኝነት ወይም በእገዳጅነት ሊኖን ይችላል።
በፈቃደኝነት መመለስ ማለት ስደተኛው ወደ ትውልድ አገሩ ወይም ወደ ሌላ አገር በራሱ ነፃ ፈቃድ ሲመለስ ነው። በገዛ ፈቃድ መመለስ በትብብር ወይም በራሱ ሊደረግ ይችላል። የትብብር መመለስ የአስተዳደር ፣ የእቃዎች አቅርቦት ፣ የገንዘብ ድጋፍና ወደ ቤተሰብ የማገናኘት ስራ ሊያካትት ይችላል።
በአስገዳጅነት መመለስ ማለት ወደ ስደተኛው የትውልድ አገር በሃይል ሳይወድ በግድ ወይም ወደ ሌላ ሶስተኛ አገር የሚደረግ የመመለስ ስራ ነው።
አስገድዶ ከአገር ማስወጣት መመለስ (የአስተዳደር ወይም የፍትህ ስራ ነው። ከአገር የማባረርና የማስወገድ ስራ የማስወገድ ስራ የእገድዶ መመለስ አካል ነው።

ከቤተሰቦች ጋር መቀላቀል (ማገናኘት) የማንኛውም ጥገኝነት ጠያቂ በጦርነት ጊዜ የተማረከ (ምርኮኛ) ወይም የሲቪል እስረኛ ወደ ትውልድ (የዜግነት) አገራቸው መመለስ መብታቸው ነው። ይህ የስደተኞ የመመለስ ሰራ አለም አቀፍ ባለ ስልጣናትም በአለም አቀፍ ግጭት ጊዜ ይጨምራል። ለምሳሌ አውሮፓ ውስጥ የሚኖር ኢትዮጵያዊ ስደተኛ ወደ አገሩ መሸኘት (ማቀላቀል) ማለት ወደ ኢትዮጵያ መመለስ ማለት ነው።
ወደ ሌላ አገር አሳልፎ መሸኘት (መመለስ) ማለት አንድን ስደተኛ ወደ ሌላ ቦታ (ሃገር መላክ ማለት ነው ፤ አብዛኛው ጊዜ ወደ ሌላ ሶስተኛ አገር መላክ ማለት ሲሆን ይህም የሰወቹን ደህንነትና ዋስትና በመሰጠት ከፍርሃትና ከእስር (ስቃይ) እንዲጠበቁ በማድረግ ነው። ተላልፈው የሚሰጡት ሰዎች ተቀባዩ አገር የረዥም ጊዜ የመኖርያ ፈቃድና መብር ሲሰጣቸው መሆኑ ተረጋግጦ ነው።

ለሌላ ያካፍሉ

የእንገሊዝ ቻናል በማቋረጥ ላይ ለነበሩ ስደተኞች ድጋፍ አድርጋቹኋል የተባሉ ሁለት ፈረንሳውያን ታሰሩ

ሁለት ፈረንሳውያን ስደተኞች በእንግሊዝ ቻናል አድርገው ወደ እንግሊዘ እንዲገቡ በማገዛቸው ምክንያት በእስር እንዲቀጡ...
ተጨማሪ ያንብቡ

በፓሪስ አየር መንገድ ተርሚናል በሀይል ወደ ሀገር ቤት አንመልስም ያሉ በመተዎች የሚቆጠሩ ስደተኞች ሰለማዊ ሰልፍ አደረጉ

በመተዎች የሚቆጠሩ ህገ ወጥ ስደተኞች በፈረንሳይ መዲናዋ ፓሪስ ከተማ አየር መንገድ ተርሚናል ውስጥ በመሰባሰብ...
ተጨማሪ ያንብቡ

የፈረንሳይ የባህር ላይ ጥበቃ ሀይሎች የእንግሊዝ ቻናል አልፈው ለመሄድ የሞከሩ ዘጠኝ ስደተኞችን በቁጥጥር ስር አውለዋል።

መይ እሁድ 19 ቀን 2019 ዘጠኝ ስደተኞች በመያዝ በእንግሊዝ ቻናል በኩል ወደ እንግሊዝ በመሄድ ላይ የነበረ ትንሽ ጀልባ...
ተጨማሪ ያንብቡ

ዓለም እየተጓዘ ነው

ዓለማችን በጉዞ ላይ ነው ያለችው። በሚልዮን የሚቆጠሩ ሕዝብ የ21ኛው ክፍለ ዘመን የስደት መከራ እየደረሰባቸው ይገኛል።

የስደት መረጃ፣ ከምንጩ፡ ከመዳረሻና መሸጋገሪያ መንግስታት እስከ ሕገ ወጥ የሰው አዘዋዋሪዎች፣ መገናኛ ብዙሀን፣ ምሁራን እና የስደተኞች የመረጃ ሰንሰለት በተለያዩ ለስደተኞች የማያግዙ ዓላማዋች የተሞላ ነዉ።

ተጨማሪ ያንብቡ